در گذشته هاي نه چندان دور ما انسا ن ها در محيط اجتماعي و واقعي(Real) كه در آن كار و فعاليت مي كرديم،در حال زندگي بوديم،اما با تغييرات سريعي كه در جنبه هاي مختلف زندگيمان رخ داد وارد جهان ديگري به موازات جهان واقعي شديم،كه جهان مجازي (virtual world) نام دارد. امروزه چون در هر دو جهان به موازات يكديگر زندگي مي كنيم،با پديده «دو جهاني شدن»(Dual globalization) روبه رو هستيم. بعد از جريان مدرنيته غرب،جهان وارد دوران پست مدرن(Post modern)شد. از ويژگي هاي اساسي، مهم و انكارناپذير اين عصر جديد از تاريخ بشريت،فرايند جهاني شدن(globalization) است كه همراه خود تغييرات و ملزومات جديدي را به وجود آورده است. بعد از پايان يافتن دوران جنگ سرد و فروپاشي نظام كمونيسم در دنيا،جهان به سوي يكپارچه شدن پيش رفت. جهاني شدن،البته نه به معناي تك قطبي و تك فرهنگي شدن،فرايند گريزناپذيري است كه بشر امروزي با آن زندگي مي كند. مهمترين راه گسترش جهاني شدن و رابطه و مبادله همگون و متناسب فرهنگي،اقتصادي و سياسي ميان ملتها،استفاده از تكنولوژي هاي نوين ارتباطي است. در اوايل دهه 1980 ميلادي انقلاب ارتباطات در غرب به وقوع پيوست. اين تحول عظيم و شگرف در زندگي انسانها تغييرات فراواني را به وجود آورد و با سرعتي چشمگير، كامپيوترهاي بزرگ و عظيمي كه فقط در مراكز امنيتي و برخي دانشگاهها بودند كوچك تر و مفيدتر بشوند و به زندگي شخصي انسانها نيز راه يابند. بعد از فرستادن نخستين نامه الكترونيكي(e.mail) ورود انسان كه پر از فكرها و ايده هاي جديد براي اين دنياي جديد بود به فضاي مجازي(virtual world) آغاز شد.در جهان مجازي هر كاربر كامپيوتر(user) ميتواند از ظرفيت هاي بالاي علمي،آموزشي،تحقيقاتي،فرهنگي،هنري،سياسي،تفريحي و چندين مقوله كلي ديگر كه نمونه هاي آن در جهان واقعي هم وجود دارد استفاده كند. در راستاي ارائه اين خدمات،شركت هايي نيز براي ارائه خدمات اينترنتي(ISPها،ICPها وHOSTها) دز نقاط توسعه يافته و در حال توسعه دنيا به وجود آمده است. در فضاي سايبر(Cyber Space) مرزهاي جغرافيايي از بين رفته و عقربه هاي ساعت معناي خود را از دست داده اند،در هر ساعتي از شبانه روز كه كاربر بخواهد مي تواند وارد فضاي نامتناهي اينترنت(enternet)بشود،به جستجوي مطلبي علمي در هزاران پايگاه اطلاعاتي(site) بپردازد، به آهنگ هاي مورد علاقه اش گوش كند، از اخبار نقاط دور و نزديك دنيا آگاه شود،با شخصي در آنسوي مرزهاي واقعي كشور نامه نگاري كند و ............
تلويزيون و راديوي مجازي،سينماي مجازي،دانشگاه مجازي،كتابخانه مجازي و بسياري از واقعيت هاي زندگي در فضاي مجازي با گسترش و امكاناتي پيشرفته تر و بهتر از جهان واقعي وجود دارد و هر كاربري با وصل شدن به شبكه جهاني اينترنت مي تواند از امكانات آنها كه در اغلب موارد به صورت رايگان(free) است استفاده كند. جهان بي مرز و بدون زمان و مكان مجازي باعث شده است كه در وقت و هزينه هاي بسياري از افراد صرفه جويي شود،زيرا بسياري از اموري چون رسيدگي به امور مالي و بانكي،خريد كردن از فروشگاهها،رزو كردن انواع بليط ها و ... كه گذشته نياز به زمان،طي مسافت و صرف هزينه هاي بسياري بود با امكانات بي دريغ فضاي مجازي به وسيله كامپيوترهاي شخصي(P.C ) و در منزل و يا هر جاي ديگري كه بتوان به شبكه جهاني اينترنت متصل شد،امكان پذير است.
انتقال سريع و بي مرز دانش،اخبار و اطلاعات به نقاط مختلف دنيا باعث شده است كه از شكاف اطلاعاتي(Information gap) و علمي كه در ميان بسيا ري از كشور هاي توسعه نيافته وجود داشت كاسته شود و كشور ها و ملت ها در جهت همگرايي هاي بين المللي پيش بروند.
فرد هنگامي در پشت كامپيوتر مي نشيند و فكر و حواسش را به فضاي مجازي مي برد،هويت جديد مي يابد. با بسياري از افرادي كه در گذشته ها سنخيت و رابطه فرهنگي نداشت، احساس اشترك فكري و فرهنگي مي كند و ظرفيت هاي فكري و عملي آنها را بسيار بالا مي برد. مثلا يك فرد مي تواند بدون گذراندن دوره هاي لازم و داشتن تجربه يك نشريه الكترونيكي(e.journal) راه بيندازد و خودش سردبير(editor) و نويسنده(author) آن باشد. مثال ديگر امكانات فضاي مجازي در اختيار گرفتن فضايي از وب(Web) براي خود يك پايگاه اطلاعات(site) يا يك وبلاگ(weblog) تهيه كند و در آن نويسنده افكار و عقايد خود باشد و در مطالبش از امكانات فضاي مجازي مثل فرا متني(hypertext)،استفاده از تصاوير و عكس،پيوند دادن(linking) به سايت هاي ديگر و ....... استفاده كند.
اين ويژگي ها روند جهاني شدن و يكپارچه شدن جهان را البته نه در جهت فرهنگ واحدي تسريع مي كند. واقعيت هايي كه در زندگي واقعي وجود دارند در فضاي مجازي هم به صورت واقعيت مجازي(virtual reality)وجود دارند. همچنانكه در جهان واقعي جرم و سرپيچي از قانون وجود دارد اين مسئله به جهان مجازي هم راه پيدا كرده است. مسئله هك(Hack) كردن و افشاي اسرار خصوصي ديگران،يا دستيابي به اطلاعات بانكي و پولي افراد،دولتها را وادار كرده است كه در قلمرو فضاي مجازي هم براي مجرماني كه اينبار كساني هستند كه با تكنولوژي هاي نوين روز دنيا آگاه هستند،مجازات هايي تعيين كنند و براي فضاي سايبر و مجازي حقوق و قوانيني را تاليف كنند.
هويت يابي جديد انسان در فضاي مجازي،باعث تغييرات فرهنگي(cultural changes)،تغيير در الگوي مصرف و سليقه ها شده است كه اين مسايل نياز به مطالعه درباره ابعاد فضاي مجازي را لازم كرده است. زندگي كردن در فضايي كه ابعاد،مقتضييات و ويژگيهاي جديدي دارد آنقدر گسترده شده است كه عباراتي چون شبكه وند به شهروند بسيار ملموس شده است. توسعه ارتباطات راه دور(Telecommunication) و استفاده از فضاي مجازي علاوه بر اضطرابهايي كه براي متخصصان فرهنگي،جامعه شناسان روان شناسان پديد آورده است به همگرايي هاي بين المللي و كمك در جهت استقرار صلح در دنيا،افزايش مبادلات و مناسبات فرهنگي،اجتماعي،هنري،سياسي و اقتصادي در بين كشورها و ملتهاي مختلف دنيا،كاركرد هاي آموزشي و تحقيقاتي،افزايش مشاركت سازمانهاي غيردولتي(NGO) و بسط اطلاعات و ارتباطات كمك فراواني خواهد كرد.
امروزه پيوندي گسست ناپذير ميان فرهنگ و تكنولوژي به وجود آمده است. در فضاي مجازي مفاهيم فرهنگي بسيار مورد توجه و نظر محققان قرار دارد،زيرا آنها نگران آينده فرهنگي و ارزشي زندگي و تمدن بشري هستند. مفاهيمي چون فرهنگ مجازي(Cyber cultural)،دين،هويت كاربران،قوميت ها و مليتها و سنتها در فضاي مجازي موضوع تحقيقات مهم و گسترده اي قرار گرفته است. دو جهاني شدن،نياز زندگي امروز بشر در عصر اطلاعات و ارتباطات است. استفاده از تكنولوژي هاي نوين ارتباطي جزء جدا ناپذير از زندگي انسانهاست. فضاي مجازي به بسياري از نيازهاي مادي و رواني انسانها مي تواند پاسخ بگويد.
